شناسایی شهدای گمنام بر اساس آزمایش DNA

تفحص، تشییع و خاکسپاری شهدای گمنام در مقاطع زمانی مختلف علاوه‌ بر برانگیختن احساس غرور ملی و هم‌نوایی گروه‌های مختلف در تکریم فرهنگ ایثار وشهادت، همواره با ابهاماتی نیز همراه بوده است. اما ابهامات و سئوالاتی هم در این زمینه وجود دارد: مثلا این که با توجه به پیشرفت‌های علمی روز، چگونه است که هنوز قادر به تشخیص هویت شهدای تفحص شده نیستیم و کماکان شاهد تشییع پیکر شهدا به صورت گمنام می باشیم.
متولی مستقیم فرآیند تشخیص هویت پیکرهای تفحص شده مرکز ژنتیک انسانی نور از زیرمجموعه‌های سپاه پاسداران انقلاب اسلامی است. در حال حاضر این مرکز با یک تیم ۲۰ نفره در حال کار تشخیص هویت شهدای گمنام است. شهدای گمنام در جنگ تحمیلی حدود ۱۵ هزار نفر بوده و ۸ تا ۹ هزار نفر از آنان در یادمان شهدای گمنام در کشور دفن هستند. در حال حاضر در این مرکز در حدود ۲ هزار نمونه از شهدای تفحص شده وجود دارد که از سال ۱۳۸۱ -یعنی شروع فرآیند پروژه تفحص شهدا- به بعد به دست آمده اند.
روند شناسایی شهدای گمنام
در بدن هر فرد ۱۰ تریلیون سلول تحت کنترل DNA وجود دارد که برای هر انسان مختص خود او بوده و علی رغم شباهت DNA های بدن یک فرد، این مولکول ها در بدن هیچ دو فردی به هم شبیه نیست و از همین رو کلید اصلی ردیابی به شمار می رود. استفاده از شیوه «مولکولی» برای تعیین هویت، جدیدترین و کم‌اشتباه‌ترین شیوه‌ای است که از دهه ۹۰ به بعد مورد توجه قرار گرفته و هم اکنون در این مرکز در حال اجراست. از آنجا که خصوصیات ژنتیکی فرد در تک تک سلول‌هایش وجود دارد، استفاده از این شیوه به پژوهشگران امکان می‌دهد با در اختیار داشتن یک قطعه مو، یک قطره خون، یک قطعه استخوان یا حتی آثار بزاق دهان یک فرد نسبت به شناسایی او اقدام کنند. کوتاه ترین زمان انجام آزمایش مولکولی DNA با استفاده از یک نمونه ۳۶ ساعت است اما بسته به تعداد و کیفیت نمونه های موجود گاهی تا سه هفته هم زمان می برد. گفتنی است در مورد شهدای تفحص شده از دوران جنگ کار تهیه طرحواره ژنتیکی کمی سخت بوده و زمانبر است. یکی از این سختی ها کار بر روی نمونه های استخوانی است؛ چرا که بافت سخت ابتدا باید پودر شود و این کار موجب از بین روفتن اجزای درون سلولی می‌شود، پس راندمان کار پائین می‌آید. برای جبران کاهش راندمان کار، روش‌های حساسی را پیش می‌گیرند و سختی کار در نمونه های استخوانی چندین برابر نمونه‌های خونی است. خصوصا اگر این نمونه ها مدت طولانی در شرایط نامطلوب -مثل نمونه هایی که ۳۰ سال در باتلاق و مرداب و یا در معرض مستقیم آفتاب شدید مناطق جنوبی کشور بوده است- قرار داشته باشند. نمونه‌هایی که از تفحص مفقودان به دست می‌آید پس از رفع آلودگی و شستشو با روش‌های خاص تحت شرایط سرد به شکل پودرهای بسیار ظریفی درمی‌آیند تا برای مراحل مختلف آزمایشگاهی آماده شوند. در بخش دیگر آزمایشگاه بااستفاده از بافرهای مختلف و شرایط مناسب مواد معدنی، کلسیم و فسفر از پودر به دست آمده جدا شده، غشای سلول تخریب می‌شود و در واقع به هسته سلول می‌رسند. سپس با روش‌های دیگر، غشای هسته سلول باز شده و در پایان این فرآیند، کلافDNA را از سلول‌های استخوانی به دست می‌آورند که پس از کنترل کیفیت برای پروفایلینگ ارسال می‌گردد.
اطلاعات ژنتیکی یک فرد در عین آن‌که یک تصویر منحصر به‌فرد است ۵۰ درصد با خصوصیات ژنی پدر و ۵۰ درصد با خصوصیات ژنی مادرش شباهت دارد و مطالعات مولکولی این امکان را فراهم می‌آورد که با در دست داشتن خصوصیات ژنی یک فرد، پدر یا مادرش را از مجموعه‌ای از افراد در دست مطالعه مشخص کنیم. در این مرکز با بهره‌گیری از قطعه کوچکی از نمونه پیکر شهدای گمنام، یک بانک اطلاعاتی و از نمونه خانواده‌های مفقودان هم یک بانکDNA یا ژنتیکی تشکیل داده شده و با استفاده از دانش زیست فناوری، ارتباط بین بانک معلوم که خانواده‌ها هستند و بانک مجهول که پیکرها هستند، بررسی و به شناسایی مفقودان می انجامد.

اما چرا کار تشخیص هویت شهدای گمنام این قدر طولانی است؟
تکمیل این بانک‌ها و به نتیجه رسیدن، زمانبر است؛ اما از آنجا که اولا هیچ طریق سریع‌الوصول دیگری وجود ندارد باید به ناچار این فرآیند صورت پذیرد. به طور کلی عوامل طولانی شدن روند تشخیص هویت به شرح زیر است:
۱) کمبود شدید امکانات و منابع مالی: از آن جا که روند تکمیل بانک اطلاعات هزینه بر و نیازمند دستگاه های پیشرفته است، لذا میزان بودجه اختصاص یافته به این امر، رابطه معکوسی با مدت زمان تکمیل فرآیند دارد. هم چنین همان طور که گفته شد هم اکنون تیم اختصاص یافته برای انجام این پروژه ۲۰ نفر است که برای ۱۵۰۰۰ شهید مفقودالاثر بسیار اندک می باشد. محمود تولایی رئیس مرکز تحقیقاتی ژنتیک نور در مصاحبه ای با اشاره به انتقادها می گوید: «به حق است که دوستان ما در دولت، انتظارات و علائق خود را مطرح کنند، اما آیا خودشان تا به حال یک بار از مجموعه و مرکز ما بازدید کرده اند؟ ما تاکنون یک ریال هم از حمایت‌های دولتی برخوردار نبوده‌ایم. اگر اکنون با یک تیم ۲۰ نفره کار می‌کنیم باید بدانند که کارمان هزینه بر است و اگر قرار باشد سرعت پاسخگویی خودمان را سه برابر کنیم باید قدرت مالی و بودجه‌ای ما هم سه برابر شود تا بتوانیم تعداد دستگاه‌ها و نیروهایمان را بیشتر کرده و ساختمان های مناسب تری بگیریم تا قدرت پاسخگویی بیشتری داشته باشیم.»
۲) سختی و زمانبر بودن طبیعی فرآیند تشخیص هویت: در این باره رئیس مرکز ژنتیک نور مثالی را از یک مورد تشخیص هویت بیان می کند: «در ۱۰ کیلومتری شلمچه تفحصی انجام شد که در آن تقریبا پیکر ۱۳ – ۱۴ شهید به دست آمد. در میان آنها یک کارت نیمه تجزیه شده‌ای پیدا شد که رویش نوشته بود: «گ ۱۷۴». این تنها سرنخ ما بود. حدس زدیم یعنی گردان ۱۷۴. در سایتها جستجو کردیم و از مصاحبه یک تکاور، با گردان ۱۷۴ آشنا شدیم. به سراغ نیروی زمینی ارتش رفته و در مورد آن سوال کردیم. رسیدیم به فردی که فرمانده گردان بود. از طریق یک حساب بانکی فهمیدیم در شهرک امید یک حساب در بانک سپه دارد. به آنجا رفته و آدرس منزلش را پیدا کردیم. فهمیدیم یکی از بازنشسته‌های ارتش است. اطلاعاتی درباره گردان ۱۷۴ گرفتیم و تازه آنجا بود که متوجه شدیم باید لیست افرادی که در آن گردان بودند را از کجا به دست آوریم. اطلاعات تک تک آنها را از خانواده هایشان گرفتیم. همزمان در آزمایشگاه، بافت های استخوانی و پروفایل ژنتیک نمونه‌ها بررسی شد و بیشتر این شهدا شناسایی شدند.»
۳) سختی و زمانبر بودن تهیه بانک اطلاعات خانواده شهدا: در فرآیند تشخیص هویت نمی توان فقط یک بُعد کار را دید. مثلاً نباید در حین انجام این فرآیند بر آسیب روحی و جسمی خانواده های شهدای مفقودالاثر افزود. تهیه بانک اطلاعاتی DNA خانواده ی این شهدای معظم در قالب طرح هایی مثل پایش سلامت و چکاپ صورت می گیرد. تا به حال ۷۰ درصد این خانواده ها تحت پوشش این گونه طرح ها قرار گرفته اند، اما به علت عدم امکان اطلاع رسانی عمومی و به علت گزینش تکی خانواده ها، این فرآیند نیز از سرعت کمی برخوردار است.
۴) شهدایی که پدر و مادر خود را از دست داده اند: سن والدین شهدای هشت سال دفاع مقدس بالاست و بسیاری از آنان در قید حیات نیستند. در مواردی که پدر یا مادر و یا هردو در قید حیات نیستند از روش های دیگری غیر از نمونه خونی والدین برای ایجاد طرحواره ژنتیکی بهره برده می شود. در این موارد به سراغ خواهر و برادر شهید معظم می روند. در یک خانواده چند نفره، همه فرزندان به صورت تک تک دارای اطلاعات ژنتیکی پدر و مادر هستند، اما در عین حال تنوع در ژنتیک فرزندان نیز وجود دارد، بنابراین عینا همه فرزندان با هم مشابه نیستند؛ ولی در عین حال همگی نیمی از اطلاعات ژنتیکی شان مشابه مادر و نیمی دیگر مشابه پدرشان است. در این موارد باید حجم نمونه ها را بالا ببریم و از تمامی خواهران و برادران در دسترس نمونه ای بگیریم و از روی اطلاعات ژنتیکی آنها اطلاعات پدر و مادر را باز طراحی کنیم و نمونه محصول استخوانی را با پروفایل بازطراحی شده بر مبنای اطلاعات ژنتیکی فرزندان مورد بررسی قرار دهیم. در مرحله بعد چنانچه آن شهید ازدواج کرده و دارای فرزند باشد، اطلاعات ژنتیکی فرزندش به عنوان شاخص قرار می گیرد، اطلاعات ژنتیکی مادر آن فرزند که همسر شهید نیز هست جدا سازی شده و با اطلاعات ژنتیکی فرزند تطابق داده و تفکیک می گردد و بخش اطلاعات مربوط به ژنتیک پدری در پایگاه داده نرم افزاری وارد می شود. این اطلاعات ژنتیکی در گنجینه پایگاه داده ژنتیکی مورد بررسی قرار می‌گیرد و به شناسایی شهید کمک می‌کند. پس گام اول پدر و مادر، گام دوم همسر و فرزند و در درجات بعدی خواهران و برادران شهید مدنظر قرار می گیرند.

نوشته های مرتبط

نظری بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

JK0-022   220-901   74-678   200-101   000-106  , 70-483   200-125  , 70-178  , N10-006  , ICBB   000-080   CAP   1Z0-060   500-260   640-911   1Z0-060  , 200-125  , 70-178   1Z0-060   350-080   220-901   1Z0-051   000-017   70-462   100-105  , 1V0-601  , 70-532   300-208   SSCP  , 000-089   400-201   640-916   9A0-385   2V0-621   200-101  , 350-029   640-692  , 700-501   100-105  , 220-902   c2010-657   1Z0-803  , 70-486   350-080   1Z0-060   CAS-002   70-483   N10-006   2V0-620   352-001   9L0-012   350-029  , 000-105   200-101   000-017  , 200-355   NS0-157   000-080   ICBB   1z0-808   100-105  , CRISC   N10-006   CISSP   LX0-103   70-980   JK0-022  , 1Z0-051   PR000041   000-106   70-480   101-400   70-178   1Z0-051   70-177   3002   220-901   1z0-434  , 70-980   200-125  , 300-075   70-410   EX300   300-206   2V0-621D   220-902  , 70-534   OG0-093  , 350-030   210-060   350-060   70-411   CISSP   300-115  , 1Z0-803   OG0-093   220-801   300-070   100-105  , 500-260   200-310   70-246   70-177   70-411